ایران پس از تفاهم اسلام‌آباد حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت صادر کرد؛ عددی که برای ارزیابی اقتصادی آن، نقطه شروع روشن‌تری از وعده نفت ۲۰۰ دلاری است. تفاهم برای اقتصاد گرفتار محدودیت ایران، حکم یک دوپینگ بزرگ را داشت: فرصتی برای افزایش فروش، تأمین منابع ارزی و کاستن از فشار توقف صادرات. ما طعم شیرین این گشایش را چشیدیم و ادامه آن می‌توانست دستاورد بیشتری داشته باشد. منتقدانی که هنوز از نفت ۲۰۰ دلاری و فروپاشی غرب می‌گویند، باید توضیح دهند چرا منفعتی که ایران تجربه کرد، در محاسباتشان چنین کم‌ارزش است.
پیش از آن، پیش‌بینی قیمت نفت به مسابقه اعداد تبدیل شده بود. یکی از ۱۵۰ دلار می‌گفت، دیگری وعده ۲۰۰ دلار می‌داد و نفر بعد، قیمت را تا ۳۰۰ دلار بالا می‌برد. هرچه عدد بزرگ‌تر بود، گوینده مطمئن‌تر سخن می‌گفت. پشت این اعداد نیز وعده‌ای سیاسی قرار داشت: فشار انرژی چنان بالا می‌رود که اقتصاد غرب تاب نمی‌آورد. اکنون توضیح تازه این است که تفاهم اسلام‌آباد مانع تحقق آن پیش‌بینی‌ها شد. حتی اگر این ادعا را بپذیریم، پرسش اصلی باقی است: جلوگیری از آن وضعیت، چه چیزی از ایران گرفت و چه چیزی به ایران داد؟
پاسخ را باید در امکان فروش نفت جست‌وجو کرد. برای ایران، افزایش قیمت جهانی زمانی ارزش اقتصادی دارد که نفتش مشتری پیدا کند، صادر شود و درآمدش در دسترس قرار گیرد. تفاهم اسلام‌آباد به این زنجیره جان داد و صادرات ۸۰ میلیون بشکه، نشانه روشن استفاده از همین فرصت بود. تعیین عایدی نهایی به قیمت فروش، هزینه مبادله و میزان وصول درآمد بستگی دارد؛ بااین‌حال، اصل این فروش را نمی‌توان از صورت‌حساب تفاهم حذف کرد. اسلام‌آباد برای ایران فقط یک وعده روی کاغذ نبود؛ فرصتی بود که بخشی از آن به فروش نفت تبدیل شد.
ارزش ادامه تفاهم نیز از همین‌جا روشن می‌شود. گشایشی که دوام پیدا کند، به خریدار امکان برنامه‌ریزی می‌دهد، فروشنده را از تصمیم‌های روزمره و اضطراری دور می‌کند و زمینه انعقاد قراردادهای بیشتر را فراهم می‌سازد. افزایش اطمینان به استمرار صادرات، قدرت چانه‌زنی ایران را نیز تقویت می‌کرد. هر اندازه محدودیت‌ها در عمل کمتر می‌شد، امکان کاهش تخفیف، هزینه واسطه‌گری و انتقال پول بیشتر بود. این منافع خودکار و تضمین‌شده نبودند؛ تحققشان به اجرای تعهدات و تداوم گشایش نیاز داشت. تجربه فروش انجام‌شده نشان می‌داد که ادامه این مسیر، ظرفیت بهبود اوضاع را دارد.
منتقدان در مقابل این ظرفیت، تصویری از آینده می‌گذارند که در آن نفت گران‌تر می‌شد و غرب خسارت بیشتری می‌دید. در این تصویر، جای اقتصاد ایران مبهم است. تا زمان رسیدن نفت به قیمت موعود، منابع ارزی کشور از کجا تأمین می‌شد؟ اگر محدودیت صادرات ادامه پیدا می‌کرد، سهم ایران از آن گرانی چه بود؟ تحمیل فشار به دیگران، هزینه‌های داخلی را معلق نمی‌کند. بودجه، واردات و تعهدات اقتصادی کشور منتظر پایان نبرد پیش‌بینی‌ها نمی‌مانند. در نسخه منتقدان، ایران باید از منفعت در دسترس می‌گذشت تا شاید دیگران در آینده زیان بیشتری ببینند.
اشکال عمیق‌تر، شیوه مواجهه آنان با نتیجه است. گشایش اقتصادی اسلام‌آباد به‌جای آنکه فرصتی برای بازبینی محاسبات باشد، به متهم اصلی تبدیل شده است؛ چون اجازه نداده سناریوی مطلوبشان تا انتها پیش برود. این منطق، هر توافق کاهنده بحران را مانع پیروزی معرفی می‌کند، بی‌آنکه هزینه ادامه بحران برای ایران را حساب کند. پیش‌بینی نیز در چنین چارچوبی هرگز شکست نمی‌خورد: اگر بازار مطابق انتظار حرکت کند، نشانه درستی تحلیل است؛ اگر نکند، توافقی مانع آن شده است. تحلیلی که هیچ نتیجه‌ای نمی‌تواند آن را اصلاح کند، چگونه قرار است راهنمای تصمیم‌گیری اقتصادی باشد؟
اسلام‌آباد را باید درباره تعهدات و کیفیت اجرای آن نقد کرد و برای افزایش سهم ایران از منافعش مطالبه داشت. تجربه ۸۰ میلیون بشکه صادرات نیز مبنایی برای سنجش ظرفیت آن است، نه حکمی درباره بی‌نقص‌بودن تمام اجزایش. مسئله این است که فرصت ایجادشده می‌توانست با استمرار و اجرای مؤثر، به فروش بیشتر و شرایط بهتر منتهی شود. کنارگذاشتن این تجربه به سود سناریوی نفت ۲۰۰ دلاری، ترجیح یک پیش‌بینی بر منفعت آزموده‌شده کشور است. همه طعم شیرین اسلام‌آباد را چشیدند حتی مخالفان سند اسلام آباد که هنوز هم محاسبات اشتباه خود را وحی منزل می‌دانند.
1717
کد مطلب 2293539
-
تصمیم جدید بانک مرکزی برای واردات خودرو و موبایل؛ سهمیه‌ها به بورس کالا می‌روند
-
سوگواران نفت ۲۰۰ دلاری
-
۱۵ درصد سهام مس کاوان نماد در نیمه آبان عرضه می‌شود؛ سرمایه از ۲۵۰ به ۶۵۰ میلیارد تومان می‌رسد
-
کاکایی: افزایش تعرفه واردات، قیمت خودرو را ۴۰ درصد بالا می‌برد / حباب ۳۰ درصدی در بازار خودرو شکل گرفت
-
گزارش بازار سرمایه امروز ۹ آبان ۱۴۰۵ / بورس ۱۲۸ هزار واحد ریخت
-
قیمت سکه ظهر امروز ۹ آبان ۱۴۰۵/ سکه بهار آزادی ۲۵۰ میلیون تومان شد + جدول
-
قیمت دلار، یورو و انواع ارزها ظهر امروز ۹ آبان ۱۴۰۵ / دلار ۲۷۲ هزار و ۵۰۰ تومان شد + جدول
-
گزارش بازار سرمایه امروز ۹ آبان ۱۴۰۵ / بورس ۱۲۸ هزار واحد ریخت
-
کاکایی: افزایش تعرفه واردات، قیمت خودرو را ۴۰ درصد بالا می‌برد / حباب ۳۰ درصدی در بازار خودرو شکل گرفت
-
رئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس:حدود ۷۵ درصد کارکنان دولت حقوق و مزایایی کمتر از ۳۰ تا ۳۵ میلیون تومان دریافت می‌کنند