چرا پزشکان طاعون ماسک منقاردار عجیب می‌زدند؟

تصویر پزشکی که سر تا پا لباس تیره پوشیده، عینکی گرد به چشم زده و ماسکی با منقاری بلند روی صورتش قرار گرفته، امروزه به نمادی از طاعون و ترس از همه‌گیری این بیماری تبدیل شده است.

به گزارش خبرآنلاین، به نقل از زومیت، پزشکان طاعون در دوره‌های مختلف تاریخ اروپا، هنگام شیوع بیماری به درمان بیماران می‌پرداختند. بااین‌حال، لباس منقارداری که امروز به‌عنوان نماد این پزشکان می‌شناسیم، عمدتاً با شیوع‌های طاعون در قرن هفدهم میلادی ارتباط دارد؛ نه با مرگ سیاه در قرن چهاردهم. مستندات تاریخی نشان می‌دهد که نمونه‌های اولیه‌ این پوشش نمادین نزدیک به ۳۰۰ سال پس از پایان طاعون بزرگ اروپا (۱۳۴۷–۱۳۵۱ میلادی)، ظاهر شدند.

یکی از افرادی که معمولاً طراحی لباس طاعون به او نسبت داده می‌شود، شارل دو لورم، پزشک فرانسوی دربار بود. او در قرن هفدهم به چندین تن از اعضای خاندان‌های سلطنتی فرانسه، ازجمله لوئی سیزدهم و گاستون دورلئان (پسر ماری مدیچی) خدمت می‌کرد و گفته می‌شود که برای محافظت در برابر بیماری، پوششی سرتاسری از چرم طراحی کرده بود.

پوشش محافظ طاعون شامل لباسی بلند، دستکش، کلاه، عینک و ماسکی با بینی کشیده و منقاردار می‌شد. پزشکان همچنین گاهی عصایی در دست داشتند تا هنگام معاینه یا مواجهه با بیماران، بدون نزدیک‌شدن بیش‌ازحد به آن‌ها از آن استفاده کنند.

بااین‌حال، تاریخچه لباس نمادین طاعون به روشنی تصویر مشهور آن نیست. پژوهشی که سال ۲۰۲۴ در «مجله اروپایی تاریخ پزشکی و سلامت» منتشر شد، نشان داد که روایت رایج درباره لباس دو لورم، از ترکیب منابع تاریخی متفاوت شکل گرفته است و برخی جزئیات تصویر امروزی پزشک طاعون لزوماً با پوشش واقعی او مطابقت ندارند.

بنابراین، هرچند پزشکان طاعون واقعاً وجود داشتند و برخی از آن‌ها از پوشش‌های محافظ استفاده می‌کردند، نباید تصور کنیم که تمام پزشکان آن دوران لباس یکسانی می‌پوشیدند یا ماسک منقاردار در تمام دوره‌های همه‌گیری طاعون رایج بود.

چرا ماسک پزشکان طاعون منقار داشت؟

پاسخ را باید در نظریه‌ای جست‌وجو کرد که پیش از کشف میکروب‌ها، بخش مهمی از پزشکی اروپا را تحت تأثیر قرار داده بود: نظریه میاسما.

براساس این نظریه، بیماری‌هایی مانند طاعون می‌توانستند از طریق هوای آلوده و بدبویی منتقل شوند که از مواد فاسد، اجساد و محیط‌های آلوده سرچشمه می‌گرفت. پزشکان آن زمان هنوز نمی‌دانستند که باکتری‌ها می‌توانند عامل بیماری باشند؛ بنابراین، برای مقابله با طاعون تلاش می‌کردند هوایی را که تنفس می‌کردند، پاکسازی کنند.

چرا پزشکان طاعون ماسک منقاردار عجیب می‌زدند؟

در همین چارچوب، منقار ماسک کاربردی مشخص داشت. پزشکان فضای داخل آن را با مواد معطر، گیاهان دارویی و ادویه‌ها پر می‌کردند تا هوای ورودی پیش از رسیدن به بینی و ریه‌ها از این مواد عبور کند.

از جمله موادی که در این ترکیبات به کار می‌رفتند، می‌توان به دارچین، مُر و دیگر ترکیبات گیاهی اشاره کرد. برخی پزشکان از تریاک یا فرآورده‌های دارویی پیچیده‌ای مانند تریاق نیز استفاده می‌کردند؛ ترکیباتی که گاهی ده‌ها ماده مختلف داشتند و برای مقابله با مسمومیت‌ها و بیماری‌ها به کار می‌رفتند.

شارل دو لورم باور داشت که شکل کشیده ماسک به هوای ورودی فرصت می‌دهد تا پیش از رسیدن به دستگاه تنفسی، با عطر گیاهان آمیخته شود. بدین ترتیب، منقار صرفاً یک ویژگی ظاهری نبود؛ بلکه براساس باور پزشکی آن زمان، بخشی از سازوکار محافظتی لباس محسوب می‌شد.

اما مشکل این بود که خوشبوکردن هوا به معنای ازبین‌بردن عامل بیماری‌زا نیست. این روش شاید بوی نامطبوع محیط را کاهش می‌داد، اما نمی‌توانست باکتری عامل طاعون را به‌طور مطمئن از بین ببرد یا مانع انتقال آن شود.

عامل بیماری طاعون، باکتری «یرسینیا پستیس» است؛ میکروبی که می‌تواند از طریق گزش کک آلوده، تماس با بافت‌ها یا مایعات بدن حیوان آلوده و استنشاق قطرات تنفسی عفونی منتقل شود. روش انتقال به شکل بیماری و شرایط مواجهه بستگی دارد.

پوشش چرمی، دستکش و عینک ممکن بود تا حدی تماس مستقیم پوست و چشم با مواد آلوده را کاهش دهند. لباس پوشیده همچنین می‌توانست بخشی از بدن را در برابر تماس با کک‌ها محافظت کند. بااین‌حال، این مزایای احتمالی را نباید به طراحی منقار یا ترکیبات معطر داخل آن نسبت داد؛ ضمن اینکه میزان حفاظت واقعی این لباس‌ها به‌درستی مشخص نیست.

مشکل اساسی این بود که پزشکان هنوز عامل بیماری را نمی‌شناختند و در نتیجه، نمی‌توانستند راهکارهای حفاظتی خود را براساس سازوکار واقعی انتقال آن طراحی کنند.

مورخانی مانند فرانک ام. اسنودن اشاره کرده‌اند که روش‌های درمانی رایج در پزشکی اوایل دوران مدرن، تأثیر اندکی بر افزایش طول عمر بیماران یا درمان طاعون داشتند. با پیشرفت دانش میکروب‌شناسی، روشن شد که برای مقابله مؤثر با بیماری باید عامل عفونی و مسیر انتقال آن را شناخت؛ نه اینکه صرفاً بوی محیط را تغییر داد.

۵۸۵۸

کد مطلب 2286745